«Χθες την 4ην απογευματινήν ώραν απεβίωσεν αιφνιδίως ο πρόεδρος της Κυβερνήσεως Αλέξανδρος Κορυζής. (…) Ο θάνατός του επήλθεν αιφνιδίως, ευθύς μετά το μεσημβρινόν υπουργικόν συμβούλιον, και ως ήτο επόμενον, το θλιβερόν άγγελμα, διατρέξαν αμέσως την πρωτεύουσαν, εβύθισεν εις λύπην την κοινήν γνώμην, η οποία με τόσην εκτίμησην περιέβαλλε τον αείμνηστον Κορυζήν ιδίως διά την λαμπράν παρ’αυτού διαχείρισιν των τυχών της χώρας κατά το τελευταίο τρίμηνον» . Εφημερίδα «Το Ελεύθερον Βήμα», 19 Απριλίου 1941
Το μεσημέρι της 18ης Απριλίου 1941, Μεγάλη Παρασκευή, ο Αλέξανδρος Κορυζής, διορισμένος Πρωθυπουργός της Ελλάδας, συναντά τον Βασιλιά Γεώργιο στη «Μεγάλη Βρετανία» (έδρα τότε της Κυβέρνησης). Λίγο αργότερα πηγαίνει στην οικία του, επί της Βασιλίσσης Σοφίας, κλείνεται στο γραφείο του και αυτοκτονεί με το υπηρεσιακό του περίστροφο.
Στις 19 Απριλίου 1941 όλες οι Αθηναϊκές εφημερίδες δημοσιεύουν με πηχυαίους τίτλους την είδηση του «αιφνίδιου θανάτου» του Πρωθυπουργού Κορυζή. Περί αυτοκτονίας ουδείς λόγος. Η χώρα διέρχεται κρίσιμες ώρες. Ο ελληνο –ιταλικός πόλεμος από τη μια πλευρά, η από ώρα σε ώρα γερμανική εισβολή από την άλλη. Η επίσημη παραδοχή του γεγονότος της αυτοχειρίας του Πρωθυπουργού θα ενέσπειρε υποψίες, θα δημιουργούσε πανικό σε μια κρίσιμη φάση, με βαρύτατες συνέπειες για την τύχη της χώρας.
Ποιος ήταν ο Αλέξανδρος Κορυζής (Κοριζής)
Ο Αλέξανδρος Κορυζής γεννήθηκε στον Πόρο το 1885. Ήταν γιος του Γ. Κορυζή, που είχε διατελέσει βουλευτής Τροιζηνίας και δήμαρχος Πόρου, εγγονός του Σ. Κορυζή, επίσης βουλευτή Τροιζηνίας και δισέγγονος του αγωνιστή του 1821 Γ. Κορυζή. Διδάχτηκε τα εγκύκλια γράμματα στον Πόρο και την Αθήνα. Από το 1901 ως το 1905 φοίτησε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ είχε ήδη προσληφθεί (1903) στην Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας. Πήρε μέρος στους βαλκανικούς πολέμους, όπου και διακρίθηκε.
Συνέχισε την σταδιοδρομία του στην Εθνική Τράπεζα και το 1919-1920 υπήρξε οικονομικός σύμβουλος του Ύπατου Αρμοστή Σμύρνης Αριστείδη Στεργιάδη. Στην πρωτεύουσα της Ιωνίας ήταν αυτός που ίδρυσε και οργάνωσε το υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας. Το 1925 συνέβαλε στη δημιουργία του Αυτόνομου Σταφιδικού Οργανισμού (ΑΣΟ), του οποίου υπήρξε πρόεδρος στο ΔΣ του (1925 – 1928).
Συνέβαλε επίσης στην ίδρυση τηςΑγροτικής Τράπεζας και ήταν ο πρώτος πρόεδρος του ΔΣ της (1929). Το 1928 διορίστηκε υποδιοικητής της Εθνικής Τράπεζας, ενώ κατ’ εντολή της κυβέρνησης υπέβαλε σχέδιο νόμου για τη σύσταση Ανώτατου Οικονομικού Συμβουλίου (1929). Διετέλεσε υπουργός οικονομικών στη βραχύβια κυβέρνηση Οθωναίου (7 – 10 Μαρτίου 1933) και υπουργός Κρατικής Υγιεινής και Αντιλήψεως (5 Αυγούστου 1936 – 12 Ιουλίου 1939) με πρωθυπουργό τον Ιωάννη Μεταξά. Μετά τον θάνατο του Ιωάννη Δροσόπουλου (9/8/1939) ανέλαβε τη θέση του διοικητή της Εθνικής Τράπεζας.
Ιστορικό πλαίσιο
Τον Ιανουάριο του 1941, ο Μεταξάς δεν θέλει Άγγλους στα ελληνικά εδάφη. Θεωρούσε ότι μια τέτοια κίνηση θα ήταν πρόκληση για τους Γερμανούς με τους οποίους συζητούσε την πρόταση να διατηρήσει τις αλβανικές κτήσεις με αντάλλαγμα την ουδετερότητα.
«Μέ τόν Πάλαιρετ –τον πρέσβη- εξηγήθηκα σαφώς και είλικρινώς. Θα προκαλέσωμεν έπίθεσιν γερμανικήν. Συμφέρει;» γράφει στο ημερολόγιο του το 1941. «Προς το παρόν έλπίζω νά άποφύγωμεν τήν Θεσσαλονίκην και συνεπώς τήν Γερμανικήν έπέμβασιν».
Στις 17 Ιανουαρίου 1941 ο Μεταξάς αισθάνθηκε μια ελαφρά αδιαθεσία. Ήταν ένα παραμυγδαλικό απόστημα, αλλά «παρά την έγκαιρον διάνοιξίν του ως και την μετεγχειρητικήν κατάλληλον θεραπείαν, παρουσίασεν εν συνεχεία τοξιναιμικά φαινόμενα και επιπλοκάς, ως γαστρορραγίαν και ουρίαν, και απέθανε σήμερον, 6 π.μ. τη 29η Ιανουαρίου 1941».
Η «Βραδυνή» στις 30 Ιανουαρίου 1941 θα μιλήσει για ένα μυστηριώδη άγγλο ιατρό που του έκανε ένεση. Ο μυστηριώδης θάνατος του τότε διοικητή Ασφαλείας Παξινού που βρέθηκε δολοφονημένος αργότερα, επιτείνει το μυστήριο.
Ο Α. Κορυζής πρωθυπουργός
Η βασιλική προνομιακή επιλογή του Κοριζή οφειλόταν σε αντίστοιχη εισήγηση των Ιωάννη Διάκου και Κωνσταντίνου Μανιαδάκη προς τον βασιλιά Γεώργιο Β΄. Δεν είναι ακριβώς κατανοητό πού στηρίχθηκε αυτή η επιλογή, ούτε πόσο είχε επηρεάσει μια τέτοια εξέλιξη το γεγονός ότι διατηρούσε επί χρόνια ένα στενό προσωπικό σύνδεσμο με τον περιώνυμο Δημήτριο-Ντέιβιντ Μπάλφουρ*, το βέβαιο όμως είναι ότι εκείνη την ώρα έγινε ασμένως αποδεκτή από τους βρετανικούς παράγοντες.
Δεν εξετάσθηκαν άλλες υποψηφιότητες, ούτε υπήρξε οποιοσδήποτε ενδοιασμός. Αμέσως ορκίσθηκε και ανέλαβε τα πρωθυπουργικά καθήκοντα, αναλαμβάνοντας παράλληλα και τα πρόσθετα υπουργικά χαρτοφυλάκια που είχε ο αποθανών προκάτοχός του: Εξωτερικών, Παιδείας, Στρατιωτικών, Ναυτικών και Αεροπορίας. Η σύνθεση της κυβέρνησης παρέμεινε η ίδια ακριβώς και ο αγώνας στο Μέτωπο συνεχίστηκε με την ίδια αποφασιστικότητα.
Μόνο μία μεταβολή έγινε, όλως διόλου αφανής και ανεπαίσθητη για την ευρεία κοινή γνώμη. Αμέσως μετά την πρωθυπουργική αλλαγή, η ελληνική κυβέρνηση έκανε δεκτό το αίτημα του Λονδίνου για παρουσία περιορισμένων βρετανικών δυνάμεων στη Βόρειο Ελλάδα. Εκείνο δηλαδή που με σθένος ο Μεταξάς είχε αρνηθεί στις έσχατες μέρες της ζωής του, ο Κοριζής χωρίς δεύτερη κουβέντα το αποδέχθηκε.
Η ρηματική διακοίνωση του αποθανόντος πρωθυπουργού προς τη βρετανική κυβέρνηση στάλθηκε στις 18 Ιανουαρίου 1941 και έφερε την τελευταία υπογραφή που έβαλε στη ζωή του. Αφότου επιδόθηκε αυτή η διακοίνωση, ο Ιωάννης Μεταξάς ως εκ συμπτώσεως περιέπεσε σε μια ανελέητη βαριά ασθένεια και μετά από έντεκα ημέρες εξέπνευσε. Σ’ αυτό το «κίνητρο» στηρίζονται όσοι ισχυρίζονται ότι δολοφονήθηκε.
Αλλά ο διάδοχός του, που μέχρι εκείνες τις ιστορικές ώρες είχε επιδείξει το ταλέντο του ως ικανός τραπεζίτης, τις πρώτες ημέρες που ήταν πρωθυπουργός δεν αντέδρασε όπως ο προκάτοχός του, που αποδεδειγμένα είχε ταλέντα στρατηγού και διπλωμάτη. Το πρόβλημα το αντελήφθη μερικές εβδομάδες αργότερα και αφού είχε αποδεχθεί τη συγκεκριμένη βρετανική «βοήθεια». Η διαφαινόμενη πλέον γερμανική επίθεση εναντίον μας τον ώθησε σε νέες σκέψεις, σε σημείο που ενοχλήθηκαν οι Βρετανοί στην Αθήνα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μια νεαρή Αγγλίδα, ονόματι Σύνθια Όβερτον Πρέστον, που μόλις εικοσιπεντάχρονη το 1938 είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα και εργαζόταν απλώς ως καθηγήτρια αγγλικών, προφανώς όμως εκινείτο στο παρασκήνιο και είχε επιρροή, εμφανίστηκε στις 7 Μαρτίου 1941 στον πρίγκιπα Πέτρο (ο οποίος τότε κατείχε την κρίσιμη θέση του επικεφαλής του Γραφείου Συνδέσμου με τους Βρετανούς) και του ζήτησε να μεσολαβήσει στον εξάδελφό του, τον βασιλιά Γεώργιο Β΄, για να …απολυθεί ο πρωθυπουργός Κοριζής! Η ίδια μέχρι τον θάνατό της το 2010 δεν έδωσε ποτέ κάποια εξήγηση, αν και το περιστατικό είχε πλέον δημοσιοποιηθεί στο πολεμικό ημερολόγιο του πρίγκιπα Πέτρου. Επομένως ήδη ένα και πλέον μήνα πριν επιδοθεί το γερμανικό τελεσίγραφο, ο πρωθυπουργός Κοριζής δεν ήταν της βρετανικής αρεσκείας.
Γενικά οι ξένοι είχαν θετική εντύπωση για τον Κορυζή, καθώς τον χαρακτήριζαν ευυπόληπτο και έμπειρο οικονομολόγο, δημόσιο άντρα και όχι πολιτικάντη και ευσυνείδητο, ισχυρό αυτοδημιούργητο άνδρα μεγάλης αξιοπρέπειας που περιφρονούσε τους κομματάρχες και τους ελιγμούς τους. Αντίθετα ο Βρετανός πρεσβευτή στην Αθήνα, Μάικλ Πάλερετ, θεωρούσε τον Κορυζή αδύναμο χαρακτήρα και άτομο χωρίς προσωπικότητα.
Το διάγγελμα του Κορυζή όταν ανέλαβε την πρωθυπουργία θεωρείται ιστορικό, καθώς αποδέχτηκε ένα Γολγοθά που οδηγούσε στην θυσία του με κάθε τρόπο.
Παρά τα πολλά προβλήματα που είχε να αντιμετωπίσει ο Κορυζής στο εσωτερικό πιστώνεται σε μεγάλο βαθμό την απόκρουση της εαρινής αντεπίθεσης των Ιταλών στη Βόρειο Ήπειρο (Μάρτιος 1941). Βέβαια τα εύσημα πρέπει να αποδοθούν κυρίως στους ηρωικούς Έλληνες στρατιώτες που δεν λύγισαν.
Καθώς ο Μουσολίνι απέτυχε παταγωδώς να νικήσει τον ελληνικό στρατό, ήταν σχεδόν βέβαιο ότι οι Γερμανοί θα έκαναν επίθεση στην Ελλάδα. Έτσι ο Κορυζής βρέθηκε να συζητά με τους Βρετανούς για τον τρόπο αντίδρασης σε ενδεχόμενη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα.
Όπως γράφει ο Νίκος Γιαννόπουλος στο βιβλίο του «Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. ΤΟ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΟΧΙ», «μεταξύ των Ελλήνων και των Βρετανών ιθυνόντων υπήρχαν διαφορετικές εκτιμήσεις, γιατί αντιμετώπιζαν το πρόβλημα από διαφορετική σκοπιά, με αποτέλεσμα να εκδηλωθούν σοβαρές διαφωνίες κατά τις διαπραγματεύσεις για την αντιμετώπιση της επερχόμενης γερμανικής επίθεσης κατά της Ελλάδας» και στη συνέχεια γράφει: «Έλληνες και Βρετανοί επιτελείς είχαν υποπέσει σε τραγικά τακτικά σφάλματα, τα οποία οι έμπειροι Γερμανοί στρατηγοί δεν επρόκειτο ν’ αφήσουν ανεκμετάλλευτα».
Στις 5.15 π. μ. (5.20 π. μ. κατά τους Γερμανούς) της 6ης Απριλίου 1941 εκδηλώθηκε η πρώτη γερμανική επίθεση εναντίον των ελληνικών φυλακίων στο όρος Μπέλες. 15 – 30 λεπτά αργότερα (υπάρχει διαφωνία μεταξύ των πηγών) ο Γερμανός πρέσβης στην Ελλάδα, πρίγκιπας Βίκτορ φον Έρμπαχ, επισκέφθηκε τον Α. Κορυζή σπίτι του και του απέδωσε νότα, δηλ. διπλωματική διακοίνωση (όχι τελεσίγραφο ή επίσημη κήρυξη πολέμου) προφανώς για να αποφύγει ένα δεύτερο «όχι’.
Ο Κορυζής το διάβασε βιαστικά και ο Έρμπαχ του είπε: «Θα πρέπει να πληροφορήσω την υμετέρα εξοχότητα ότι την στιγμήν ταύτην εκ μέρους της γερμανικής κυβερνήσεως επιδίδεται διακοίνωσις εις τον εν Βερολίνω Έλληνα πρεσβευτήν. Διά της ανακοινώσεως σας γνωρίζομεν ότι τα γερμανικά στρατεύματα θα εισέλθουν εις το ελληνικόν έδαφος σήμερον την πρωίαν κατόπιν της εν Ελλάδι αφίξεως αγγλικών στρατιωτικών δυνάμεων».
Ο Κορυζής σηκώθηκε από την πολυθρόνα του και του απάντησε: «Παρακαλώ διαβιβάσατέ στην Υμετέραν κυβέρνησιν ότι η Ελλάς υπεραμυνόμενη του πατρίου εδάφους θα αντιτάξει αντίστασιν διά των όπλων εις πάσαν απόπειραν των γερμανικών στρατευμάτων όπως εισβάλουν εις αυτό».
Τον Γερμανό πρέσβη, συνόδευε ο στρατιωτικός ακόλουθος, αντισυνταγματάρχης Φον Κλεμ Χόκενμπουργκ, που μιλούσε πολύ καλά ελληνικά που έμαθε στη Σμύρνη, όπου έζησε και μεγάλωσε μαζί με Ελληνόπουλα. Απήγγειλε μάλιστα με άνεση στίχους του Όμηρου από την «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια»! Ο πρέσβης φον Έρμπαχ, ήταν φιλέλληνας. Μετά την κατάληψη της Αθήνας από τους Γερμανούς εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του και το Βερολίνο τον έθεσε άμεσα σε διαθεσιμότητα!
Την ίδια μέρα απηύθυνε διάγγελμα στο οποίο καλούσε τον στρατό και τον λαό να αντισταθεί και να πολεμήσει. Η απόφασή του αυτή έχει καταγραφεί σαν το δεύτερο ΟΧΙ, λίγους μήνες μετά από εκείνο του Μεταξά στο ιταλικό τελεσίγραφο.
Αυτό ήταν το δεύτερο «Όχι» των Ελλήνων στις δυνάμεις του Άξονα, που δεν έχει λάβει την ίδια θέση στην ιστορία με το πρώτο «Όχι», του Ιωάννη Μεταξά. Βέβαια, ούτε ο Μεταξάς, ούτε ο Κορυζής είπαν (μονολεκτικά) «Όχι», ωστόσο έτσι πέρασαν στην ιστορία και ως «Όχι» θα μείνουν για πάντα σ’ αυτή…
Η γερμανική προέλαση
Όπως αναφέραμε, οι ελληνικές δυνάμεις συνέχιζαν να αγωνίζονται με επιτυχία εναντίον των Ιταλών στη Βόρεια Ήπειρο, οι Γερμανοί συνάντησαν γενναία αντίσταση στα οχυρά της γραμμής Μεταξά (Μακεδονία-Θράκη), που τους εξέπληξε ιδιαίτερα όταν έκαναν τις συγκρίσεις με την αντίσταση που συνάντησαν στο Δυτικό Μέτωπο. Παρά τις απώλειές τους όμως, η υπεροπλία τους τόσο σε έμψυχο δυναμικό, όσο και σε οπλισμό, τους βοήθησαν να κάμψουν την αντίσταση των ηρωικών Ελλήνων.
Ωστόσο το βάρος που είχε να σηκώσει στους ώμους του ο Κορυζής ήταν, μετά τη γερμανική προέλαση, τεράστιο. Υπήρχαν αλληλοσυγκρουόμενες αντιλήψεις, εφιαλτικά δεδομένα, εκκλήσεις από το μέτωπο και, κυρίως, βρετανικές πιέσεις. Οι Άγγλοι, φοβούνταν μήπως καμφθεί η αντίσταση του ελληνικού στρατού στην Αλβανία και δυσχερανθεί έτσι η αποχώρηση των 60.000 στρατιωτικών τους από την Ελλάδα.
Παράλληλα, υπήρχε ο κίνδυνος, οι θριαμβευτές του ελληνοϊταλικού πολέμου, να πιαστούν αιχμάλωτοι από τους Ιταλούς τους οποίους είχαν κατατροπώσει στα πεδία των μαχών. Αποφασίστηκε, σε πρώτη φάση, η μετάβαση της βασιλικής οικογένειας και της κυβέρνησης στην Κρήτη και στη συνέχεια, αν αυτό κρινόταν απαραίτητο, στη Μέση Ανατολή.
Η κρίσιμη και μοιραία σύσκεψη
Όπως γράφει ο Ιάκωβος Χονδροματίδης: «Το βέβαιο είναι ότι ο Κορυζής αποδείχθηκε συνεπέστερος αγγλόφιλος από τον προκάτοχό του και δέχθηκε αμέσως τη «συμβολική» βρετανική βοήθεια, παρότι γνώριζε ότι η εγκατάσταση βρετανικών στρατιωτικών μονάδων στη Βόρεια Ελλάδα θα προκαλούσε την άμεση γερμανική αντίδραση».
Να σημειώσουμε ότι οι Γερμανοί, το πρωί της 9ης Απριλίου 1941 είχαν καταλάβει τη Θεσσαλονίκη και συνέχιζαν την προέλασή τους στη Νότια Ελλάδα.
Στις 18 Απριλίου 1941, έγινε έκτακτη σύγκληση του υπουργικού συμβουλίου στο ξενοδοχείο “Μεγάλη Βρετάνια». Ο Γεώργιος, σύμφωνα με τον Ι. Χονδροματίδη, διαπίστωσε σύντομα ότι ο Κορυζής δεν ήταν ο κατάλληλος και αποφασιστικός άνθρωπος που χρειαζόταν. Ακόμα και οι στενοί συνεργάτες του Μεταξά Μανιαδάκης και Διάκος που είχαν συμφωνήσει αρχικά με την ανάθεση της πρωθυπουργίας στον Κορυζή, άλλαξαν γνώμη.
Μετά τη λήξη της συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου στη διάρκεια του οποίου ο Γεώργιος τα έβαζε πότε με τον Παπάγο και πότε με τον Κορυζή, έμειναν ο βασιλιάς, ο Κορυζής, ο Μανιαδάκης, ο Υφυπουργός Στρατιωτικών Παπαδήμας και ο φρούραρχος Καβράκος, να συζητήσουν για τα μέτρα τήρησης της δημόσιας τάξης που έπρεπε να ληφθούν στην Αθήνα. Μόλις έληξε κι αυτή η σύσκεψη, ο Γεώργιος και ο Κορυζής, έμειναν μόνοι τους για 10’. Τι ακριβώς ειπώθηκε σ’ αυτή τη συνάντηση, παραμένει άγνωστο.
Σίγουρα όμως ο Γεώργιος, πιεζόμενος και από τον Βρετανό πρέσβη Πάλερετ, μετέφερε στον Κορυζή τις αγγλικές επικρίσεις, ενώ φαίνεται ότι τον κατηγορούσε για την κατάρρευση του μετώπου και τις άδειες που δόθηκαν στους στρατιώτες, μετά από εντολή του Υφυπουργού Στρατιωτικών Παπαδήμα. Πιθανότατα και ο Υφυπουργός Τύπου Θεολόγος Νικολούδης, διέβαλε τον Κορυζή στον βασιλιά. Ο Νικολούδης αντιπαθούσε τον Κορυζή τον οποίο μάλιστα είχε χαρακτηρίσει «ψυχασθενή»!
Ο Γεώργιος επέπληξε τον Κορυζή μιλώντας του πολύ έντονα. Οι φωνές ακούγονταν στους διαδρόμους του «Μεγάλη Βρετάνια»: «Το βέβαιον είναι, κύριε πρόεδρε, ότι διέφυγε ο έλεγχος της καταστάσεως από τας χείρας σας», είπε ο Γεώργιος, όπως αναφέρουν οι Τ. Κοντογιαννίδης και Ι. Χονδροματίδης.
Ο ευαίσθητος Κορυζής, ταράχτηκε και απάντησε: «Μεγαλειότατε, όλος μου ο βίος είναι μια σειρά πράξεων τιμίων. Υπήρξα τίμιος, είμαι τίμιος και θα πεθάνω τίμιος άνθρωπος». Παράλληλα, ζήτησε από τον Γεώργιο να τον αντικαταστήσει με κάποιον άλλο, περισσότερο δυναμικό ίσως κάποιον στρατιωτικό και συνέχισε: «Μεγαλειότατε, πηγαίνω εις την οικία μου δια να αναπαυθώ επ’ ολίγον, επειδή είμαι κουρασμένος. Ελπίζω να σας δω συντόμως»… Ο Κορυζής συγκινημένος ασπάστηκε το δεξί χέρι του βασιλιά και αποχώρησε σκυθρωπός…
Βγαίνοντας από το γραφείο του βασιλιά, συνάντησε τον υπουργό Κ. Κοτζιά, ο οποίος βλέποντάς τον κατηφή τον ρώτησε τι συμβαίνει. «Τίποτε», απάντησε ο Κορυζής.
Στην είσοδο του ξενοδοχείου, συναντήθηκε με τον πρίγκιπα Πέτρο, ο οποίος γράφει στα «Απομνημονεύματά» του (εφημερίδα «Ακρόπολις», Φεβρουάριος 1978): «Σπρώξαμε ελαφρά ο ένας τον άλλον και πρόλαβα να ρίξω μια γρήγορη ματιά στο τραβηγμένο και καταβεβλημένο πρόσωπό του, μέσα από το τζάμι που μας χώριζε. Σκέφθηκα πόσο κουρασμένος φαινόταν και είπα στον εαυτό μου ότι δεν ήταν παράξενο, αφού αυτός ήταν φορτωμένος με τόσες πολλές ευθύνες στην παρούσα φάση».
Η αυτοκτονία (;) του Α. Κορυζή
Λίγο αργότερα, ο Κορυζής έφτανε στο σπίτι του, «κάτωχρος και συντετριμμένος», όπως είπε αργότερα η σύζυγός του, προκαλώντας ζωηρή ανησυχία τόσο στην ίδια, όσο και στα παιδιά τους. Αρκέστηκε μόνο να πει ότι έχει απόλυτη ανάγκη να μείνει μόνος του, να μην τον ενοχλήσει κανείς και ότι θα πάει στο ιδιαίτερο γραφείο του γιατί ήθελε να γράψει μια επιστολή.
Στο μεταξύ, ο Γεώργιος ανησύχησε βλέποντας τον Κορυζή να αποχωρεί σε άθλια κατάσταση και ζήτησε από τον Κ. Κοτζιά να στείλει επειγόντως τον Ιωάννη Διάκο στο σπίτι του Κορυζή και να τον ειδοποιήσει να επιστρέψει στο «Μεγάλη Βρετάνια», γιατί τον χρειάζεται.
Να σημειώσουμε εδώ, ότι ο Γεώργιος δεν έστειλε στο σπίτι του Κορυζή τον διάδοχο Παύλο, όπως λανθασμένα αναφέρεται στη Βικιπαίδεια και αλλού. Ρωτήσαμε και τον Δρα Ιωάννη Παπαφλωράτο, άριστο γνώστη (και) της συγκεκριμένης περιόδου της ελληνικής ιστορίας, που μας είπε ότι σε καμία πηγή δεν αναφέρεται ότι πήγε στο σπίτι του Κορυζή ο Παύλος. Εκείνος που πήγε, ήταν ο Ιώαννης Διάκος. Ποιος ήταν όμως ο Ιωάννης Διάκος;
Αινιγματική και σκοτεινή προσωπικότητα, δημοσιογράφος που εξέδιδε την εφημερίδα «Εφημερίς των Ελλήνων», ιδιαίτερος γραμματέας και εξ απορρήτων σύμβουλος του Ι. Μεταξά που συμμετείχε σε όλα τα υπουργικά συμβούλια. Συγκρούστηκε σφοδρά με τους υπουργούς της κυβέρνησης Μεταξά Θεόδωρο Σκυλακάκη (παππού του σημερινού υπουργού) και Αλέξανδρο Παπαχελά (παππού του Αλέξη Παπαχελά), οι οποίοι παραιτήθηκαν από την κυβέρνηση και εξορίστηκαν…
Ο Διάκος έφτασε στο σπίτι του Κορυζή. Καθώς ο ανελκυστήρας ήταν χαλασμένος, ανέβηκε τρέχοντας τις σκάλες. Ας δούμε τι είπε στον Κ. Κοτζιά:
«Κτύπησα την πόρτα και μου άνοιξε αμέσως η κυρία Κορυζή. Τη ρώτησα με κομμένη αναπνοή και αγωνία που είναι ο πρόεδρος «Στο δωμάτιό του», μου απάντησε ταραγμένη και με ανησυχία. Πάμε αμέσως εκεί, φοβούμαι κάποιο κακό ανεπανόρθωτο! Την ακολούθησα τρέχοντας στο δωμάτιο του πρωθυπουργού. Η πόρτα ήταν κλειστή. Με το πρώτο κτύπημά μας και την προσφώνηση του ονόματός του ακούσαμε έναν πυροβολισμό και μείναμε αποσβολωμένοι. Αμέσως κατόπιν δεύτερος πυροβολισμός! Σπάσαμε την πόρτα, ενώ ελπίζαμε να μην αντικρίσουμε το θέαμα που φοβόμαστε. Ο Αλέξανδρο Κορυζής ήταν νεκρός, επάνω στο κρεβάτι του, με την εικόνα της Παναγιάς στο στήθος του. Από την νεκροψία που διενεργήθηκε, διαπιστώσαμε ότι ο Κορυζής έφερε δύο διαμπερή τραύματα στην καρδιά. Το γεγονός αυτό εκμεταλλεύτηκε εύλογα η γερμανική προπαγάνδα και έκανε λόγο για τη «δολοφονία του Έλληνα πρωθυπουργού από τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες». Ποιος αυτοπυροβολείται άλλωστε δυο φορές στην καρδιά;».
Όταν επέστρεψε στο «Μεγάλη Βρετάνια», ο Διάκος με το θλιβερό νέο, όλοι συγκλονίστηκαν. Περισσότερο απ’ όλους ο Γεώργιος, που είχε τύψεις γιατί επέπληξε τον Κορυζή.
«Δεν του είπα τίποτα να του κακοφανεί! Ξαφνικά μου εφίλησε το χέρι, εσηκώθηκε να φύγει και μου είπεν ότι πηγαίνει σπίτι του, δι’ υποθέσεις του. Είναι τραγικό, είναι απίστευτο! Δεν του είπα τίποτα ώστε να του κακοφανεί», είπε ο βασιλιάς.
Αποφασίστηκε στη συνέχεια, να μην ανακοινωθεί ότι ο Κορυζής αυτοκτόνησε, για να μην κλονιστεί το ηθικό των στρατιωτών που πολεμούσαν. Έτσι, ανακοινώθηκε ότι «ο πρωθυπουργός Αλέξ. Κορυζής απεβίωσεν αιφνιδίως»…
Η «αυτοκτονία» του Κορυζή και η κυβέρνηση Κοτζιά
Από τις 4.15 μ.μ. της 18/4/1941 που βρέθηκε νεκρός ο Α. Κορυζής, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση για το αν αυτοκτόνησε ή δολοφονήθηκε. Ο Δρ. Ιωάννης Παπαφλωράτος, χαρακτήρισε περίεργη και σκοτεινή υπόθεση τον θάνατο Κορυζή.
Απευθυνθήκαμε σ’ έναν γιατρό, με εξαιρετικές γνώσεις ιατροδικαστικής (σπουδές σε Η.Π.Α., Γερμανία, συνεργασία με Έλληνες ιατροδικαστές κλπ.), ο οποίος μας είπε ότι ήδη, ο Κορυζής ήταν νεκρός από τον πρώτο πυροβολισμό.
Ακόμα κι αν αυτό δεν είχε συμβεί, αποκλείεται ο δεξιόχειρας Κορυζής να έβρισκε τη δύναμη να αυτοπυροβοληθεί για δεύτερη φορά με το αριστερό του χέρι. Ευχαριστούμε θερμά τον γιατρό και σεβόμαστε την επιθυμία του να μην αναφέρουμε το όνομα του.
Ο Ιάκωβος Χονδροματίδης, είναι άκρως αποκαλυπτικός… Ας δούμε τι γράφει.
«Σύμφωνα, λοιπόν, με τους αυτόπτες μάρτυρες της «αυτοκτονίας» του Κορυζή (Ι. Διάκο και Κορυζή), ο πρωθυπουργός βρέθηκε νεκρός κρατώντας ένα περίστροφο στο αριστερό του χέρι και έχοντας ένα εικόνισμα της Παναγίας στο στήθος του.
Πώς όμως ήταν δυνατόν ένας δεξιόχειρας να χρησιμοποιήσει το αριστερό του χέρι για να αυτοπυροβοληθεί, παραμένει αναπάντητο εδώ και επτά(σημ. οκτώ σήμερα) δεκαετίες.
Προφανώς ο δολοφόνος του, μέσα στην ταραχή εκείνων των στιγμών, παρέλειψε τη σημαντική αυτή λεπτομέρεια και διαπράττοντας σφάλμα τοποθέτησε το όπλο στο αριστερό χέρι του Κορυζή…
Το γεγονός επίσης ότι ο Κ. Κοτζιάς αναφέρει ότι οι πυροβολισμοί που ακούστηκαν «ήταν δύο», προκαλεί εύλογα το ερώτημα πώς θα μπορούσε ο ασθενής και ηλικιωμένος τραπεζίτης να αυτοπυροβοληθεί δύο φορές.
Όσον αφορά στην εχεμύθεια της χήρας Κορυζή, η οικογένειά της ανταμείφθηκε για την αφοσίωσή της στο Στέμμα. Μετά τον πόλεμο, η κόρη της, Φρόσω Κορυζή, προσλήφθηκε στο Παλάτι.
Για τα αίτια που προκάλεσαν τη δολοφονία του Αλ. Κορυζή, ο Κ. Κοτζιάς αναφέρει ότι οι μόνοι άνθρωποι που γνώριζαν την αλήθεια ήταν ο Γεώργιος, ο Κ. Μανιαδάκης και ο μυστικοσύμβουλος Ι. Διάκος (βλ. Κ. Κοτζιά: Ελλάς, ο πόλεμος και η δόξα της, Γ’ έκδοση, Αθήνα 1947, σελ. 405).
Επίσης, είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι λίγο μετά τη δολοφονία του Κορυζή, ο Γεώργιος έσπευσε να συναντήσει πρώτα τους δύο μυστικοσυμβούλους του, Ι. Διάκο και Κ. Μανιαδάκη. Προφανώς, οι άνθρωποι που θα αναλάμβαναν τον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης έπρεπε να είναι και της απόλυτης εμπιστοσύνης του Βρετανού πρέσβη».
Ένα μυθιστορηματικό σενάριο
Έτσι, μέχρι και σήμερα στα βιβλία ή σε μελέτες για εκείνη την περίοδο ο θάνατός του αποτελεί ένα γκρίζο γεγονός με αβέβαιες αιτιάσεις. Άλλοι λένε πως αυτοκτόνησε για να μην παραδώσει ο ίδιος τη χώρα στους Γερμανούς, άλλοι επειδή αποκλήθηκε ρίψασπις όταν εισηγήθηκε συνθηκολόγηση. Άλλες πηγές πάλι, καλύτερα πληροφορημένες, κάνουν λόγο για αυτοκτονία από ευθιξία, όταν ο Βασιλιάς τον κατηγόρησε για επιπόλαιη κοινολόγηση κρατικών μυστικών. Ωστόσο, τα ακριβή γεγονότα δεν καταγράφηκαν ποτέ ως τώρα.
Η πρώτη εκδοχή είναι πως την Μεγάλη Παρασκευή του 1941, καθώς οι Γερμανοί πλησιάζουν, ο Κορυζής – ως αληθινός ήρωας προκειμένου να μην είναι εκείνος που θα παραδώσει τη χώρα, αυτοκτόνησε.
Πολλές δεκαετίες, παλαιός πολιτικός, που δεν θέλει να αποκαλυφθεί, στενός φίλος της οικογένειας θα διακινήσει μια άλλη εκδοχή για τα γεγονότα. Ο Κορυζής αυτοκτόνησε πράγματι, αλλά γιατί είχε σχέση με γυναίκα ελαφρών ηθών- με την οποία ίσως είχε και παιδί- όταν τον κάλεσε ο βασιλιάς. Αλλά το θέμα δεν ήταν αυτό. Ήταν πως η γυναίκα αυτή διατηρούσε παράλληλη σχέση με τον οδηγό της γερμανικής πρεσβείας στην Αθήνα, δηλαδή έναν κατάσκοπο που τη στιγμή του πολέμου μπορούσε να έχει έμμεσα πληροφορίες από τον ίδιο τον πρωθυπουργό!
Ο Κορυζής είχε οργανώσει με τον βασιλιά και τον Τσόρτσιλ ένα σχέδιο άμυνας με ένα δεύτερο μέτωπο- μπλόφα στις Θερμοπύλες για να παραπλανήσουν τους Γερμανούς. Ο Γερμανός την επισκέφτηκε εκείνο το απόγευμα και την βρήκε να ετοιμάζεται να φύγει από την Αθήνα. Κι έτσι κατάλαβε πως θα έφευγε κι ο πρωθυπουργός και πως το δεύτερο μέτωπο ήταν μπλόφα.
Πηγαίνει στην Πρεσβεία, μεταφέρει το νέο, και την ίδια στιγμή το Βερολίνο πληροφορείται τα μυστικά σχέδια της Ελλάδας. Σε αυτό το σημείο οι εξελίξεις παίρνουν μια αιφνίδια τροπή. Η βρετανική αντικατασκοπία διατηρούσε τουλάχιστον έναν πληροφοριοδότη στην Γερμανική Ανώτατη Διοίκηση, είτε μεταξύ των στρατηγών είτε μεταξύ του προσωπικού των διαβιβάσεων. Το πρόσωπο εκείνο διαβίβασε ταυτόχρονα την πληροφορία στο Λονδίνο, δηλαδή στον Τσώρτσιλ.
Αιφνιδιασμένος ο Τσώρτσιλ τηλεφωνεί στον Γεώργιο και του ανακοινώνει πως ό,τι είχαν σχεδιάσει το πήρε ο διάβολος. Το μυστικό διέρρευσε, το Βερολίνο γνωρίζει. Δεν προλαβαίνουμε ούτε να ανασυνταχθούμε. Με φλεγματική ειρωνεία του λέει ότι ο ίδιος δεν είχε λόγους να προδώσει το μυστικό, ενώ του δηλώνει ότι δεν αμφισβητεί την ακεραιότητά του και τον προτρέπει να λάβει μέτρα.
Είναι 18 Απριλίου 1941. Ο Βασιλιάς καλεί τον Κορυζή στο γραφείο του και επαναλαμβάνει όσα ειπώθηκαν με τον Τσώρτσιλ. «Αναμένω να πράξετε το καθήκον σας».
Μονόδρομος. Ο Κορυζής επέστρεψε σπίτι του και αυτοκτόνησε. Ακολούθησε ταραχή, φήμες, διαδόσεις. Έγινε βούκινο ότι ο Κορυζής αυτοκτόνησε. Το θέμα όμως έπρεπε πάση θυσία να μαζευτεί, αλλιώς κινδύνευε να λάβει ανεπιθύμητες διαστάσεις.
Για να σταματήσουν οι «κακόβουλες διαδόσεις», ο Βασιλιάς και η κυβέρνηση έσπευσαν να ανακοινώσουν την οδύνη τους για τον αιφνίδιο θάνατο του Πρωθυπουργού. Ανακοίνωσαν δε πως όσοι διέδιδαν ανυπόστατες πληροφορίες περί αυτοκτονίας θα παραπέμπονταν στα στρατοδικεία. Αν και αυτόχειρας ο Κορυζής κηδεύτηκε με θρησκευτική τελετή παρότι οι σχολαστικοί κανόνες της εποχής το απαγόρευαν. Νεκροψία για τα ακριβή αίτια του «ξαφνικού» του θανάτου δεν έγινε ποτέ.
Οπωσδήποτε, σε εκείνη την ιστορική συγκυρία, η παραδοχή της αυτοκτονίας για οποιονδήποτε λόγο θα οδηγούσε σε αβέβαια συμπεράσματα και θα δυναμίτιζε την ήδη έκρυθμη κατάσταση του έθνους με σοβαρές συνέπειες. Από την άλλη, ο κίνδυνος να αποκαλυφθεί η αλήθεια, το επιπόλαιο σφάλμα με τις ολέθριες συνέπειες, θα δημιουργούσε σκάνδαλο που θα σπίλωνε τη φήμη του Αλέξανδρου Κορυζή.
Αν και «αυτόχειρας» ο Κοριζής κηδεύτηκε με θρησκευτική τελετή παρότι οι σχολαστικοί κανόνες της εποχής το απαγόρευαν. Κατά την περιγραφή του Διονυσίου Α. Κόκκινου, όπως δημοσιεύτηκε στο βιβλίο του «Η Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος»: «Προς την μεσημβρίαν του μεγάλου Σαββάτου, κατά την κηδείαν, ενώ η νεκρική πομπή ευρίσκετο καθ’ οδόν από της Μητροπόλεως προς το κοιμητήριον, σμήνη γερμανικών αεροπλάνων εβομβάρδιζαν τας εις την περιοχήν των Αθηνών εγκαταστάσεις και τα αεροδρόμια. Τα ελληνικά και βρεταννικά αντιαεροπορικά έβαλλαν κατά των αεροπλάνων και αι εκπυρσοκροτήσεις της αερομαχίας ανεμίχθησαν με τους ήχους τών προ του τάφου τού νεκρού τιμητικών πυροβολισμών. Ο Κοριζής εκηδεύθη σαν ένας επιφανής νεκρός του πολέμου κατά την διάρκειαν κυριολεκτικώς μαινομένης μάχης…».
Την ίδια μέρα, 19 Απριλίου 1941 (Μεγάλο Σάββατο), ξανάγινε σύσκεψη στο Τατόι, με τον Αρχιστράτηγο των βρετανικών δυνάμεων Άρτσιμπαλ Γουέιβελ (Wavel) που είχε έρθει από τη Μέση Ανατολή, και τον αντιστράτηγο Αλέξ. Μαζαράκη με σκοπό την αναπλήρωση του Κοριζή. Στις 20 Απριλίου υπογράφεται συνθηκολόγηση από τον διοικητή της Στρατιάς της Δυτικής Μακεδονίας στρατηγό Τσολάκογλου. Την 21η Απριλίου ο Εμμανουήλ Τσουδερός σχηματίζει κυβέρνηση που την επομένη, την 22α Απριλίου, φεύγει για την Κρήτη μαζί με τον βασιλιά!
Η αλήθεια και το ψέμα
Η ιστορία παίρνει μια άλλη τροπή, πλέον. Θα μπορούσε να είναι ένα σενάριο για ταινία, αλλά και ένα κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας. Αλλά μπορεί και να είναι η αλήθεια. Η οποία πάντοτε μας διαφεύγει. Ή δεν αφορά κανέναν, ιδιαίτερα αν χαλάει τον ηρωισμό και την εικόνα που έχουμε για τους ήρωες του αδάμαστου έθνους μας.
Όπως και να έχει, λίγες ημέρες αργότερα άρχιζε η Κατοχή. Στην Αθήνα έφτασε μια ειδική αποστολή των Γερμανών υπό τον Κύνσμπεργκ, που μεταξύ άλλων αναζήτησε στοιχεία και πληροφορίες για το πώς ακριβώς επήλθε ο θάνατος του Κοριζή.
Επισκέφθηκαν και την οικογένειά του, στο ίδιο σπίτι της λεωφόρου Βασιλίσσης Σοφίας 51, όπου είχε απαντήσει «ΟΧΙ» στον Γερμανό πρεσβευτή Έρμπαχ τις πρωινές ώρες της 6ης Απριλίου 1941, και οι οικείοι του αρνήθηκαν να συνεργασθούν. Το ίδιο ακριβώς έγινε και με την οικογένεια του Μεταξά, που επίσης την επισκέφθηκαν.
Ο αυτοπυροβοληθείς στις 3 Απριλίου 1941 Παλ Τελέκι, πρωθυπουργός της Ουγγαρίας. Η μητέρα του ήταν αμιγώς Ελληνίδα (Ελένη Μουράτη).
Πάντως, ακριβώς δεκαπέντε μέρες νωρίτερα είχε αυτοκτονήσει ένας άλλος πρωθυπουργός στην Ουγγαρία, ο Παλ Τελέκι, ο οποίος όμως ήταν κατά 50% ελληνικής καταγωγής. Αλλά αυτός άφησε αυτόγραφη επιστολή για την αιτία του διαβήματός του, η οποία αμυδρά σχετιζόταν με την Ελλάδα: Διαφωνούσε με τη διέλευση γερμανικών στρατευμάτων από το ουγγρικό έδαφος, τα οποία κατευθύνονταν εναντίον του γιουγκοσλαβικού εδάφους, μια κίνηση που (σε ό,τι μας αφορά) κατέληξε στην ταχεία κατάληψη της Θεσσαλονίκης!
Και οι δύο αυτοί θάνατοι, διαρκούντος ενός τιτάνιου αγώνα που έδινε η Ελλάδα εναντίον των δυνάμεων του Άξονα, όσο περίεργοι και αν υπήρξαν, ποτέ δεν ερευνήθηκαν όπως θα αντιστοιχούσε. Ούτε καν ιατροδικαστικές εκθέσεις δεν συντάχθηκαν…
*Ο λόρδος Ντέιβιντ Μπάλφουρ [David Balfour] Άγγλος ευγενής και αριστοκράτης, απόγονος και μέλος οικογένειας, Εβραϊκής καταγωγής, από την οποία προήλθαν πρωθυπουργοί, υπουργοί, ναύαρχοι και στρατηγοί της Μεγάλης Βρετανίας, Ορθόδοξος ιερέας-μοναχός της Ρωσικής Εκκλησίας γνωστός στην Ελλάδα με το όνομα πατήρ-Δημήτριος που φέρεται ως πράκτορας των Αγγλικών Μυστικών Υπηρεσιών με βαθμό ανώτερου αξιωματικού ο οποίος διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στα πολιτικά δρώμενα στην Ελλάδα, κάποια χρόνια πριν και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ συκοφαντήθηκε όσοι λίγοι από τους μηχανισμούς του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος με αφορμή την εκτεταμένη αντικομουνιστική δράση του, μετέπειτα διπλωμάτης και ο τρίτος σε ισχύ άνδρας της βρετανικής τριανδρίας στην μεταπολεμική Ελλάδα, μετά τον στρατηγό Σκόμπυ και τον πρέσβη Ρέτζιναλ Λήπερ, αλλά και διδάκτορας (PHD) της Θεολογίας, γεννήθηκε στις 20 Ιανουαρίου 1903 στην Αγγλία όπου και πέθανε στις 11 Οκτωβρίου 1989.
Πηγές:
https://www.protothema.gr/stories/article/1070094/alexandros-koruzis-autoktonise-i-dolofonithike-o-prothupourgos-tou-deuterou-ohi/ Μιχάλης Στούκας
https://www.athensvoice.gr/52433_i-aytoktonia-toy-prothypoyrgoy-koryzi Ευγενία Μίγδου
http://aera2012.blogspot.com/2020/04/blog-post.html
http://aera2012.blogspot.com/2020/04/blog-post.html Του Δημοσθένη Κούκουνα
